අනුරාධපුරයේ යටත්විජිත හඬ: ආර්. ඩබ්ලිව්. අයිවර්ස් සහ ඔහුගේ පුරාණ නගර ගීතය සිහිපත් කරමින්

ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය හදවතේ සිය මුද්‍රාව තැබූ බ්‍රිතාන්‍ය පරිපාලකයෙක්

ශ්‍රී ලංකාවේ යටත්විජිත අතීතයේ අඩු ප්‍රසිද්ධ සාහිත්‍යමය නිධන් අතර, 1893 දශකය පමණ සම්භවය වූ අනුරාධපුර ගීතය නම් කවිය කැපී පෙනේ. එය රචනා කළේ ආර්. ඩබ්ලිව්. අයිවර්ස් — දිවයිනේ පරිපාලන ඉතිහාසයේ තීරණාත්මක යුගයක උතුරු මැද පළාතේ රජයේ නියෝජිතයා ලෙස සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය සිවිල් නිලධාරියෙකි.

බහුවිධ භූමිකාවන් දැරූ පුරුෂයෙක්

අයිවර්ස් උතුරු මැද පළාතේ රජයේ නියෝජිතයා ලෙස කිහිප වතාවක් සේවය කළ අතර, 1884, 1886 සහ 1890 යන වර්ෂවල එම තනතුර දැරීය. ඔහුගේ සේවා කාලය ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසිකව හා අධ්‍යාත්මිකව වඩාත්ම වැදගත් කලාපයක කේන්ද්‍රස්ථානයේ — ආසියාව පුරා බෞද්ධ ශිෂ්ටාචාරයට අතිශය වැදගත් වූ පුරාණ රාජකීය අගනුවර වන අනුරාධපුරයේ — ගත විය.

සිය පරිපාලන රාජකාරිවලට ඔබ්බෙන්, අයිවර්ස් සිය භාරයේ ජනතාව හා භූ දර්ශනය කෙරෙහි අව්‍යාජ විද්වත් ඇල්මක් දැක්වීය. ඔහු 1899 දී ප්‍රකාශිත උතුරු මැද පළාතේ අත්පොත රචනා කළ අතර, එය 植民地 සමයේ අග භාගයේ ප්‍රදේශය අධ්‍යයනය කරන පර්යේෂකයන් සඳහා වටිනා ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස අදටත් පවතී. ඊට අමතරව, පළාතේ වැසියන්ගේ ජීවන රටාව, චාරිත්‍ර සහ පුරුදු සවිස්තරව විස්තර කරන සවිස්තරාත්මක වාර්තා හයකට නොඅඩු සංඛ්‍යාවක් ද ඔහු සකස් කළේය.

පුරාණ නගරයකින් උපන් කවිය

1893 පමණ රචිත අනුරාධපුර ගීතය, යටත්විජිත නිලධාරියෙක් තමා පාලනය කළ භූමියේ සංස්කෘතික හා ඓතිහාසික උදාරත්වය සමඟ සම්බන්ධ වූ දුර්ලභ නිදසුනක් ලෙස කැපී පෙනේ. গগනාභිමුඛ දාගැබ්, පූජනීය බෝ රුක සහ සහස්‍ර ගණනක රාජකීය උරුමයෙන් සරු අනුරාධපුරය, පැහැදිලිවම අයිවර්ස් තුළ නිලධාරී වගකීමට ඔබ්බෙන් යන සංවේදනයක් ජනිත කර ඇත.

බ්‍රිතාන්‍ය රජයේ නියෝජිතයෙක් මෙම පුරාණ නගරයේ 廃墟 හා ආත්මය ගද්‍ය කාව්‍යයට නැඟීම, ඕනෑම ම ජාතියකට හෝ තත්ත්වයකට අයත් සියලු දෙනා කෙරෙහි අනුරාධපුරය දිගු කාලයක් තිස්සේ ක්‍රියාත්මක කර ඇති අසාමාන්‍ය ශක්තිය ගැන කතා කරයි.

සිහිපත් කිරීමට සුදුසු උරුමයක්

අද ශ්‍රී ලාංකික පාඨකයන් සඳහා, අයිවර්ස් වැනි චරිතවල කෘති, දිවයිනේ උරුමය යටත්විජිතකරණ සංකේතාර්ථය ද සහිතව ලේඛනගත කළ ආකාරය පිළිබඳ සංකීර්ණ නමුත් ඉගැන්විලි ගෙනදෙන ජනේලයක් සපයයි. බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයේ දේශපාලන සන්දර්භය ස්වකීය අසීරු ඉතිහාසයක් දරන නමුත්, ඒ යුගයේ නිෂ්පාදිත ලිඛිත වාර්තා හා සාහිත්‍යමය කෘති, සියවසකට ද වැඩි කාලයකට ඉහත උතුරු මැද පළාත තේරුම් ගැනීම සඳහා වැදගත් මූලික මූලාශ්‍ර ලෙස අද ද ක්‍රියාත්මක වේ.

නූතන ශ්‍රී ලංකාවේ අයිවර්ස් සුප්‍රසිද්ධ නාමයක් නොවනු ඇත; නමුත් පරිපාලන අත්පොත් සිට පුරාණ නගරයට ගෞරව පිණිස රචිත ගීතය දක්වා අනුරාධපුරය පිළිබඳ ලිඛිත වාර්තාවට ඔහු ලබා දුන් දායකත්වය, ලෝකයේ මහා ඓතිහාසික අගනගරයන්ගෙන් එකක් වන ඒ නගරයේ දිගු හා ස්තරාකාර කතාවේ නිහඬ අනුපාදයක් ලෙස ඔහුගේ හඬ ජීවමාන ව තබා ගනී.